Trục các đăng trên ô tô có đặc điểm gì? Vì sao quan trọng? 

Trục các đăng là bộ phận trong hệ thống truyền dẫn động cơ, đóng vai trò rất quan trọng đối với ô tô. Nhưng có nhiều chủ xe vẫn chưa hiểu rõ về vai trò cũng như nguyên lý hoạt động bộ phận này. Honda Ô tô Mỹ Đình với nội dung bài viết dưới đây sẽ giúp các bạn tìm hiểu chi tiết về bộ phận này trong hệ thống lái của xe ô tô.

Trục các đăng là gì?

Trục các đăng là bộ phận trong hệ thống lái của xe dùng để truyền mô-men xoắn từ hộp số tới cầu sau hoặc vi sai. Bộ phận trục này không chỉ sử dụng trên ô tô mà còn được sử dụng trên thuyền và máy bay hay còn được gọi là trục Cardan hoặc trục truyền động.

Trục các đăng là bộ phận truyền mô-men xoắn từ hộp số tới cầu xe (Ảnh: Sưu tầm internet)
Trục các đăng là bộ phận truyền mô-men xoắn từ hộp số tới cầu xe (Ảnh: Sưu tầm internet)

Trục chuyển động có cấu trúc dạng ống rỗng với sự kết hợp của khớp nối và khớp trượt. Ở hầu hết các ô tô bình dân hiện tại sử dụng trục này để dẫn động các bánh sau. Có thể nói đây là bộ phận trục được dùng để truyền công suất từ ​​đầu này sang đầu kia của ô tô.

Đặc điểm của trục dẫn động

  • Trục dẫn động hoạt động theo cách thức truyền lực từ trục ra của hộp số tới bộ vi sai.
  • Hoạt động này không tốn điện năng, không có thay đổi về RPM
  • Truyền công suất ở một độ cao khác, chẳng hạn như trục đầu ra của hộp số cách mặt đất 1 mét và bộ vi sai cách mặt đất 0,5 mét.
  • Có thể tự động điều chỉnh khi xe chạy qua chướng ngại vật. 
Trục các đăng còn gọi là trục dẫn động, truyền lực mà không cần tốn điện năng (Ảnh: Sưu tầm internet)
Trục các đăng còn gọi là trục dẫn động, truyền lực mà không cần tốn điện năng

Vai trò của trục các đăng

Chúng tôi đã đánh giá ở trên, trục chuyển động có vai trò quan trọng đối với quá trình vận hành của bất kỳ chiếc xe nào. Các bạn sẽ không thể di chuyển xe nếu không có bộ phận này truyền lực. Cụ thể công dụng của trục các đăng với ô tô ngày nay đó là:

  • Truyền lực: Trục các đăng sử dụng để truyền lực từ trục này sang trục khác mà góc độ giao nhau có thay đổi trong khi xe chuyển động. Trục sẽ liên kết  các trục có tâm không nằm trên cùng một đường trong quá trình ô tô chuyển động.
  • Truyền momen xoắn: Thông qua việc kết nối các trục với nhau, trục chuyển động truyền momen xoắn và lực cho toàn bộ các bánh xe chuyển động.
  • Hỗ trợ tháo lắp: Trục còn mang nhiệm vụ hỗ trợ cho việc tháo lắc diễn ra dễ dàng đối với bộ phận truyền lực này.
Bộ phận trục chuyển động có vai trò quan trọng giúp xe chuyển động (Ảnh: Sưu tầm internet)
Bộ phận trục chuyển động có vai trò quan trọng giúp xe chuyển động

Cấu tạo của trục các đăng 

Thuộc hệ thống truyền dẫn động cơ, trục các đăng là bộ phận có chức năng truyền mômen, lực giữa các cụm đặt cách xa nhau hoặc giữa các cụm của hệ thống truyền lực. Cụ thể, trục các đăng ở các xe FR và 4WD sẽ truyền công suất từ hộp số ngang/dọc đến bộ vi sai. Lúc này, trục các đăng có thể dịch chuyển lên xuống tùy vào điều kiện đường sá khác nhau và triệt tiêu sự thay đổi về chiều dài bằng rãnh then.

Vị trí lắp trục các đăng được bố trí sao cho bộ vi sau thấp hơn hộp số để từ đó trục bị nghiêng đi.

Vị trí của trục các đăng trên xe ô tô
Vị trí của trục các đăng trên xe ô tô

Phần trục

Trục các đăng là một ống thép nhẹ được làm bằng thép cacbon, nó đủ khỏe để chống cong và xoắn. Thông thường, chúng là một ống liền có hai khớp nối ở hai đầu hình hình thành các khớp đăng. Vì có sự rung động nhẹ ở dải tốc độ cao, nên ngày nay người ta thường sử dụng loại trục các đăng 3 khớp nối.

Cấu tạo các khớp trục
Cấu tạo các khớp trục
  • Trục các đăng có hai khớp nối: Tổng chiều dài mỗi đoạn của loại trục tương đối lớn. Điều này có nghĩa là khi trục các đăng quay ở dải tốc độ cao. Nó sẽ có xu hướng cong đi một chút và rung động mạnh hơn do mất đi độ cân bằng.
  • Trục các đăng có ba khớp nối: Chiều dài mỗi đoạn trục của trục các đăng ba khớp nối ngắn hơn, vậy nên độ cong do không cân bằng ngắn hơn. Độ rung động ở dải tốc độ cao từ đó cũng giảm.
  • Ổ đỡ giữa: Ổ đỡ giữa sẽ đỡ hai phần của trục các đăng và được lắp qua mặt bích vào các rãnh then hoa ở đầu trục trung gian. Bản thân ổ đỡ giữa có ống lót cao su che chắn và ổ đỡ này lại đỡ các trục các đăng. Nó được lắp vào thân xe bằng một giá đỡ.
Ổ đợ giữa trong trục các đăng
Ổ đợ giữa trong trục các đăng

Bởi vì người ta tách trục các đăng làm hai đoạn, ống lót cao su sẽ khử độ rung trong trục để ngăn sự rung này truyền tới khung xe. Vậy nên, độ rung và tiếng ồn từ trục các đăng ở dải tốc độ cao sẽ giảm xuống mức thấp nhất.

Khớp các đăng

Khớp các đăng có nhiệm vụ của truyền lực các đăng khử những biến đổi về góc phát sinh từ những thay đổi vị trí tương đối giữa bộ vi sai và hộp số, nhờ vậy mà việc truyền công suất từ hộp số tới bộ vi sai được diễn ra êm dịu.

Khớp các đăng giúp thay đổi vị trí góc phát sinh
Khớp các đăng giúp thay đổi vị trí góc phát sinh

Nguyên lý hoạt động trục chuyển động của ô tô

Nguyên lý trục chuyển động làm việc dựa trên phương pháp truyền lực, truyền mô men giữa các cụm truyền lực xa nhau. Trong đó hộp số, cầu xe là bộ phận quan trọng nhưng vận hành vận hành luôn thay đổi vị trí và khoảng cách. Bộ phận chuyển động này dạng ống, ví như đường ống dẫn khí dẫn theo thủy lực và đường dây  đi đến các nơi cần thiết để ô tô di chuyển.

Bộ phận này không chỉ truyền lực mà còn truyền được cả mô-men khi các chi tiết ăn khớp với nhau. Đảm bảo xe ô tô vận hành an toàn, không cần lo lắng trục bị xoắn và hạn chế hiện tượng gãy, vỡ.

Trục chuyển động truyền lực xoắn giúp bánh xe chuyển động (Ảnh: Sưu tầm internet)
Trục chuyển động truyền lực xoắn giúp bánh xe chuyển động

Hiểu đơn giản nhất, khi động cơ hoạt động tạo ra cơ năng quay trục các đăng, các khớp nối tạo ra sự móc ngoặc với nhau để xoay và tạo ra lực kéo. Sau đó truyền từ động cơ đến với bánh xe giúp bánh xe chuyển động và xe cũng chuyển động theo.

Phân loại trục các đăng phổ biến hiện nay

Các loại trục các đăng hiện nay trên thị trường có rất nhiều cách khác nhau. Dưới đây các bạn có thể tham khảo một số loại trục phổ biến nhất hiện nay đang được sử dụng.

Phân loại theo kết cấu trục các đăng

Kết cấu trục các đăng được chia làm hai loại bao gồm trục rỗng và trục đặc, cụ thể như sau:

Trục rỗng

  • Trục thường lắp ở vị trí giữa hộp số ô tô (hoặc hộp số phụ) và hộp giảm tốc cầu ở các ô tô vận tải. Ngoài ra, trục cũng được chọn lắp ở ô tô động cơ đặt phía trước dẫn động ra các cầu phía sau.
  • Trục rỗng có ưu điểm nổi trội nhờ khối lượng nhỏ, số vòng quay nguy hiểm (số vòng quay mà trục các đăng xe ô tô có thể bị đứt, gãy) lớn và có thể thay đổi được độ dài. Tuy nhiên, nhược điểm cơ bản là có kích thước khá lớn do đó trục chủ sử dụng ở những vị trí không bị hạn chế về mặt không gian.

Trục đặc

  • Trục đặc được áp dụng cho các bộ truyền động các đăng nối giữa hộp giảm tốc cầu tới các bánh xe chủ động.
  • Khác với trục rỗng, nhờ có kích thước nhỏ gọn nên trục đặc thường được sử dụng tại những vị trí bị giới hạn về không gian. Kiểu trục này cũng có những hạn chế do không thay đổi được độ dài và số vòng quay nguy hiểm không cao.
Loại trục rỗng và trục đặc
Loại trục rỗng và trục đặc

Phân loại theo kết cấu khớp các đăng

Trục các đăng ô tô cũng được chia kết cấu khớp các đăng đó là khớp các đăng mềm và khớp các đăng cứng.

Khớp các đăng mềm

Được coi như là trục đăng có chiều dài rất ngắn với vật liệu được lam cao su. Khớp có tác dụng thay đổi phương truyền momen ở mức rất nhỏ khoảng 6 độ và ghép nối giữa các bộ truyền động các đăng để tăng thêm khoảng cách.

Khớp các đăng cứng

Được sử dụng chủ yếu trên ô tô nhờ độ bền cao, góc thay đổi phương truyền lớn nhưng khớp lại có kết cấu phức tạp. Hơn nữa cần bảo dưỡng và chăm sóc khớp thường xuyên.

Phân loại theo đặc tính tốc độ góc quay của khớp các đăng

Dựa vào đặc tính tốc độ góc, khớp các đăng được chia thành các đăng đồng tốc và khớp các đăng khác tốc:

Khớp các đăng đồng tốc

Khớp các đăng đồng tốc thường được lắp đặt tại các vị trí không gian hẹp. Điểm mạnh của khớp các đăng này là kết cấu đơn giản, hiệu suất truyền động rất cao và làm việc êm. Việc chế tạo yêu cầu độ chính xác cao, vật liệu tốt với giá thành cao, do đó đây cũng là mặt hạn chế của khớp các đăng đồng tốc.

Khớp các đăng khác tốc

Khớp các đăng khác tốc có góc thay đổi momen lớn, kết cấu đơn giản nhờ vậy mà giá thành loại khớp này thấp. Để đáp ứng được yêu cầu chuyển động của bộ truyền động các đăng, khớp cần kết hợp tối thiểu với một khớp khác tốc nữa. Khớp các đăng dạng chữ thập chính là đại diện của loại khớp này, thường được dùng ở bộ truyền giữa hộp số và hộp giảm tốc cầu xe.

Khớp các đăng đồng tốc
Khớp các đăng đồng tốc

Phân loại theo số lượng khớp các đăng trong bộ truyền

Theo số lượng khớp các đăng trong bộ truyền, trục các đăng chia thành các loại như sau:

Loại đơn

Có nghĩa là trong bộ truyền động các đăng chủ có duy nhất một khớp các đăng và chỉ sử dụng cho loại khớp các đăng đồng tốc.

Loại kép

Có tác dụng truyền momen xoắn giữa hai cụm, cơ cấu có khoảng cách lớn và được sử dụng cho loại khớp các đăng khác tốc hoặc kết hợp giữa khớp các đăng khác tốc và đồng tốc.

Khớp đơn và khớp kép
Khớp đơn và khớp kép

Sự thay đổi về tốc độ góc của khớp trục các đăng

Trên đây minh họa sự thay đổi về tốc độ của trục bị dẫn B, tạo thành một góc 30 độ với trục dẫn động A, khi bán trục A quay ở tốc độ không đổi.

  • Khi bán trục A (trục thứ cấp của hộp số) của khớp các đăng quay một vòng, trục bị dẫn B (trục các đăng) cũng quay một vòng.
  • Bán kính quay của các khớp này là lớn nhất (r2) khi mà trục chữ thập vuông góc với trục dẫn động (các góc quay là 90 và 270 độ). Nó hơi nhỏ hơn một chút (r1) khi trục chữ thập không vuông góc với trục dẫn động ( 0 – 180 – 360 độ).
  • Do tốc độ biến của chạc nối ở trục bi dẫn thay đổi mỗi lần quay đi 90 độ, tạo ra sự thay đổi về vận tốc góc đối với trục dẫn động. Sự thay đổi vận tốc góc này trở nên lớn hơn khi góc (a) giữa trục dẫn động A và trục bị dẫn B lớn hơn.
  • Các khớp các đăng ở đầu dẫn động (phía hộp số) của khớp kiểu Hook sẽ bị triệt tiêu các biến thiên về vận tốc góc này. Ngoài ra, các trục dẫn động và trục bị dẫn được đặt song song với nhau để tránh những biến động về tốc độ quay và momen quay.
Sự thay đổi về tốc độ góc của khớp trục các đăng
Sự thay đổi về tốc độ góc của khớp trục các đăng

Khớp nối mềm

Đường tâm nối trục các đăng, hộp số và bộ vi sau càng thẳng thì độ rung và tiếng ồn sẽ càng nhẹ. Vậy nên, ở một vài loại xe chở khách kiểu FR mới nhất, người ta sử dụng trục các đăng có góc bằng 0. Trục các đăng này cũng có các khớp nối mềm để đảm bảo ít độ rung và tiếng ồn nhất.

Cấu tạo của khớp nối mềm
Cấu tạo của khớp nối mềm

Khớp nối có tốc độ không đổi

Các khớp nối có tốc độ không đổi truyền momen quay êm dịu hơn nhưng đắt tiền hơn.

Hướng dẫn kiểm tra trục các đăng theo trình tự

Nếu khi lái xe mà nghe được tiếng kim loại va đập, cót két thì đó là dấu hiệu trục các đăng bị hư hỏng. Bạn có thể kiểm tra tình hình bằng cách sau đây:

Trình tự kiểm tra trục các đăng

Để kiểm tra tình trạng trục các đăng thì mọi người nên kiểm tra theo trình tự sau:

  • Tắt máy xe và kiểm tra tình trạng các đăng khi không hoạt động.
  • Bật máy và chú ý đến cách các đăng hoạt động khi lái.
  • Nếu không thể phát hiện dấu hiệu nào thì nên đem xe đến các trung tâm bảo dưỡng để được kiểm tra và sửa chữa kịp thời.
Kiểm tra trục các đăng bằng cách quan sát bên ngoài
Kiểm tra trục các đăng bằng cách quan sát bên ngoài

Kiểm tra bên ngoài

Lái xe có thể dùng kính phóng đại để kiểm tra các vết nứt bên ngoài trục và các khớp nối của truyền động trục các đăng.

Kiểm tra khi vận hành xe

Khi xe vận hành, lái xe thấy cụm truyền động trục các đăng phát ra tiếng kêu, có thể căn cứ vào đó để kiểm tra.

Kiểm tra các truyền động trục các đăng

  • Kiểm tra hư hỏng hoặc độ đảo trục các đăng và trục trung gian: Nếu độ đảo trục các đăng lớn hơn giá trị lớn (khoảng 0,8mm ~ 0.031inch), người dùng cần lưu ý thay mới trục các đăng.
  • Kiểm tra vòng bi chữ thập trục các đăng: Đảm bảo rằng trục chữ thập không bị kẹt bất cứ vị trí nào khi quay. Giữ chặt lấy trục khi quay nạng để kiểm tra độ rơ trục của vòng bi trục chữ thập. Cần thay thế vòng bi trục chữ thập nếu độ rơ hướng trục vòng bi lớn hơn khoảng 0,05mm.
  • Kiểm tra độ mòn và hư hỏng vòng bi đỡ trục các đăng: Để vòng bi quay tự do, thay thế nếu vòng bi hư hỏng hoặc không quay tự do được.
  • Kiểm tra vòng bi trục chữ thập: Kiểm tra độ êm của chuyển động vòng bi trục chữ thập, xem độ rơ dọc trục vòng bi có đảm bảo nhỏ hơn 0,05mm ~ 0.0021inch hay không.
  • Kiểm tra khớp nối trục các đăng đồng tốc: Hãy đảm bảo các vòng ổ bi không bị nứt, mòn. Tiếng lách cách khi quay do viên bi chuyển dịch thái quá cho thấy vòng ổ bi đã có vấn đề. Dù chỉ có 1 chi tiết bị nứt, gãy hoặc mòn thì cũng phải thay thế khớp đồng tốc.

Cách tháo lắp trục các đăng trên xe ô tô

Thông thường trục các đăng là một ống liền có hai khớp nối ở đầu hình thành các khớp các đăng. Vì có đôi chút rung động cơ tốc độ cao, nên ngày nay người ra thường sử dụng trục các đăng loại có 3 khớp nối.

Tháo lắp trục các đăng
Tháo lắp trục các đăng

Cách tháo cụm trục các đăng phía trước

  • Bước 1: Đánh dấu các dấu ghi nhớ trên mặt bích trục các đăng và mặt bích bộ vi sai.
Đánh dấu ghi nhớ vị trí trục các đăng
Đánh dấu ghi nhớ vị trí trục các đăng
  • Bước 2: Tháo 4 đai ốc, 4 bu lông, 4 vòng đệm và ngắt trục các đăng ra. Gióng thẳng các dấu ghi nhớ trên mặt bích trục các đăng và mặt bích của hộp số phụ.
Tháo đai ốc, bu lông và vòng đệm ra
Tháo đai ốc, bu lông và vòng đệm ra

Cách tháo cụm trục các đăng phía sau

  • Bước 1: Tháo cụm các đăng với vòng bi đỡ giữa. Gióng thẳng các dấu ghi nhớ trên mặt bích trục các đăng và mặt bích của bộ vi sai.
Tháo cụm các đăng và vòng bi đỡ
Tháo cụm các đăng và vòng bi đỡ
  • Bước 2: Tháo 4 đai ốc, 4 bu lông, 4 vòng đệm và ngắt trục các đăng ra. Tháo tiếp 2 bu lông và 2 vòng đệm ra khỏi dầm ngang khung xe.
Tiến hành tháo đai ốc, bu lông và vòng đệm của trục các đăng phía sau
Tiến hành tháo đai ốc, bu lông và vòng đệm của trục các đăng phía sau
  • Bước 3: Kéo trục các đăng ra. Lắp SST vào đuôi hộp số để tránh rò rỉ dầu.
Kéo trục các đăng ra
Kéo trục các đăng ra

Trục các đăng là bộ phận trong hệ thống truyền dẫn động đóng vai trò vô cùng quan trọng. Chủ xe sau khi tham khảo bài viết phía trên chắc chắn đã hiểu hơn về chi tiết này. Honda Mỹ Đình hy vọng có thể giúp khách hàng hiểu hơn về chiếc xe của mình. Truy cập trang web của chúng tôi để biết thêm nhiều bộ phận khác của xe ô tô nhé! Nếu có bất cứ thắc mắc nào, liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline 0375 83 79 79 hoặc tới showroom tại 02 Lê Đức Thọ, Cầu Giấy, Hà Nội để được giải đáp và tư vấn chi tiết nhé!


5/5 - (2 bình chọn)

CÁC BÀI VIẾT MỚI NHẤT

LIÊN HỆ VỚI HONDA Ô TÔ MỸ ĐÌNH